เมื่อคนอายุยังไม่มากได้รับการวินิจฉัยว่าเป็นมะเร็ง คำถามที่ตามมามักคือ “ทำไมถึงเป็น?” บางคนโทษพันธุกรรม บางคนย้อนกลับไปโทษอาหาร การนอน หรือการใช้ชีวิตของตัวเอง

แต่โรคมะเร็งส่วนใหญ่ไม่ได้เกิดจากเหตุเดียว มันเป็นผลจากการเปลี่ยนแปลงที่สะสมในเซลล์ ร่วมกับพันธุกรรม สิ่งแวดล้อม วิถีชีวิต การติดเชื้อ ฮอร์โมน ภูมิคุ้มกัน และปัจจัยอีกหลายอย่างตลอดช่วงชีวิต

การเกิดมะเร็งในคนอายุน้อยไม่ควรถูกตีความว่า “คนนั้นดูแลตัวเองไม่ดี” และไม่ใช่ความผิดของผู้ป่วยครับ

แนวโน้มนี้เกิดขึ้นจริงหรือไม่?

ข้อมูลจากหลายประเทศพบว่าอุบัติการณ์ของมะเร็งบางชนิดในผู้ใหญ่อายุน้อยกำลังเพิ่มขึ้น โดยเฉพาะมะเร็งลำไส้ใหญ่และไส้ตรง รวมถึงมะเร็งเต้านม ไต ตับอ่อน เยื่อบุโพรงมดลูก และมะเร็งทางเดินอาหารบางชนิด อย่างไรก็ตาม ไม่ได้หมายความว่ามะเร็งทุกชนิดเพิ่มขึ้นในคนอายุน้อยทุกประเทศ และแนวโน้มแตกต่างกันตามประชากร เพศ และช่วงเวลา

ตัวอย่างจากข้อมูลสหรัฐฯ พบว่าคนที่เกิดราวปี 1990 มีความเสี่ยงมะเร็งลำไส้ใหญ่ประมาณ 2 เท่า และมะเร็งไส้ตรงประมาณ 4 เท่า เมื่อเทียบกับคนที่เกิดราวปี 1950 ณ อายุใกล้เคียงกัน นี่เป็นข้อมูลระดับประชากร ไม่ใช่ตัวเลขทำนายความเสี่ยงของแต่ละคน

Exposome: สิ่งที่ร่างกายพบเจอมาตลอดชีวิต

นักวิทยาศาสตร์ใช้คำว่า exposome เพื่ออธิบายผลรวมของสิ่งที่เราได้รับตั้งแต่อยู่ในครรภ์จนถึงปัจจุบัน ไม่ว่าจะเป็นอาหาร มลภาวะ สารเคมี การติดเชื้อ ยา การนอน ความเครียด กิจกรรมทางกาย สภาพสังคม และสิ่งแวดล้อม

ปัจจัยเหล่านี้อาจมีอิทธิพลต่อการอักเสบ การเผาผลาญ ฮอร์โมน จุลชีพในลำไส้ และการควบคุมการทำงานของยีนผ่าน epigenetics โดยเฉพาะในช่วงที่ร่างกายกำลังพัฒนา เช่น ในครรภ์ วัยเด็ก และวัยรุ่น แต่กลไกนี้ยังเป็นพื้นที่วิจัย และยังอธิบายการเพิ่มขึ้นของมะเร็งระยะเริ่มต้นไม่ได้ทั้งหมด

อินโฟกราฟิกอธิบายปัจจัยสะสมตลอดชีวิตกับความเสี่ยงมะเร็งในคนอายุน้อย
ภาพสรุปแนวคิดเรื่องปัจจัยสะสมตลอดช่วงชีวิต ตัวเลขความเสี่ยงจริงแตกต่างกันตามชนิดมะเร็ง ประเทศ และกลุ่มประชากร

อะไรคือปัจจัยที่กำลังถูกศึกษา?

  • ภาวะน้ำหนักเกิน โรคอ้วน และความผิดปกติของการเผาผลาญ
  • อาหารแปรรูปสูง เนื้อสัตว์แปรรูป เครื่องดื่มหวาน และอาหารที่มีกากใยน้อย
  • การเคลื่อนไหวน้อยและพฤติกรรมนั่งนาน
  • แอลกอฮอล์ บุหรี่ มลภาวะ และสารก่อมะเร็งจากการทำงานหรือสิ่งแวดล้อม
  • การติดเชื้อที่สัมพันธ์กับมะเร็ง เช่น HPV ไวรัสตับอักเสบบีและซี และ H. pylori
  • การเปลี่ยนแปลงของจุลชีพในลำไส้ การใช้ยาบางชนิด และรูปแบบการนอน—ซึ่งหลักฐานยังมีความแน่นอนไม่เท่ากัน

สิ่งสำคัญคือ “ความสัมพันธ์” ในงานวิจัยไม่ได้พิสูจน์ว่าเป็นสาเหตุเสมอไป และไม่ควรนำปัจจัยใดปัจจัยหนึ่งไปโทษผู้ป่วย

เราสร้างอนาคตที่แข็งแรงขึ้นได้อย่างไร?

  • เน้นอาหารสดหรือแปรรูปน้อย เพิ่มผัก ผลไม้ ธัญพืชเต็มเมล็ด ถั่ว และใยอาหาร
  • ลดเนื้อสัตว์แปรรูป อาหารแปรรูปสูง เครื่องดื่มหวาน และแอลกอฮอล์
  • เคลื่อนไหวและออกกำลังกายสม่ำเสมอ รักษาน้ำหนักให้อยู่ในช่วงเหมาะสม
  • ไม่สูบบุหรี่ ลดการสัมผัสควันและมลพิษเท่าที่ทำได้
  • รับวัคซีน HPV และไวรัสตับอักเสบบีตามข้อบ่งชี้
  • ให้ความสำคัญกับการนอน สุขภาพจิต และสิ่งแวดล้อมที่เอื้อต่อสุขภาพทั้งครอบครัว

อย่ารอให้อายุถึงเกณฑ์ หากมีสัญญาณผิดปกติ

การคัดกรองสำหรับคนความเสี่ยงทั่วไปมีเกณฑ์อายุแตกต่างกันตามประเทศ แต่ถ้ามีอาการ เช่น ถ่ายเป็นเลือด การขับถ่ายเปลี่ยนไปนาน น้ำหนักลดโดยไม่ตั้งใจ ก้อนผิดปกติ เลือดออกผิดปกติ ไอเรื้อรัง หรืออาการที่ไม่หาย ไม่ควรรอให้อายุถึงเกณฑ์คัดกรอง ควรพบแพทย์เพื่อประเมิน

ผู้ที่เป็นมะเร็งตั้งแต่อายุน้อย มีญาติหลายคนเป็นมะเร็ง เป็นมะเร็งหลายชนิด หรือมีรูปแบบมะเร็งเฉพาะ ควรหารือเรื่องการให้คำปรึกษาทางพันธุกรรมและการตรวจยีนที่เหมาะสม

สิ่งที่หมออยากบอก

การป้องกันมะเร็งอาจไม่ได้เริ่มตอนอายุ 40 ปี แต่อาจเริ่มตั้งแต่วันที่เด็กคนหนึ่งลืมตาดูโลก—และต้องอาศัยทั้งครอบครัว ชุมชน และนโยบายที่ช่วยให้การมีสุขภาพดีเป็นเรื่องที่ทำได้จริง

เราเปลี่ยนอดีตไม่ได้ และลดความเสี่ยงให้เป็นศูนย์ไม่ได้ แต่เราค่อย ๆ สร้างอนาคตที่แข็งแรงขึ้นได้จากสิ่งเล็ก ๆ ที่ทำอย่างสม่ำเสมอ โดยไม่กล่าวโทษตัวเองหรือใครครับ

รักตัวนะ…หมอมะเร็งไทยแลนด์ หมอนาย 🩷

ดูโพสต์ต้นฉบับบน Facebook ↗ติดต่อทางอีเมล

เอกสารอ้างอิง

  1. Ugai T, et al. Is early-onset cancer an emerging global epidemic? Current evidence and future implications. Nat Rev Clin Oncol. 2022;19:656–673. อ่านเอกสาร ↗
  2. Sung H, et al. Emerging cancer trends among young adults in the USA: analysis of a population-based cancer registry. Lancet Public Health. 2019;4:e137–e147. อ่านเอกสาร ↗
  3. Zhao J, et al. Global trends in incidence, death, burden and risk factors of early-onset cancer from 1990 to 2019. BMJ Oncology. 2023;2:e000049. อ่านเอกสาร ↗
  4. Siegel RL, et al. Colorectal Cancer Incidence Patterns in the United States, 1974–2013. J Natl Cancer Inst. 2017;109:djw322. อ่านเอกสาร ↗
  5. Wild CP. Complementing the genome with an “exposome”: the outstanding challenge of environmental exposure measurement in molecular epidemiology. Cancer Epidemiol Biomarkers Prev. 2005;14:1847–1850. อ่านเอกสาร ↗

บทความนี้ให้ข้อมูลเพื่อความรู้ทั่วไป ไม่ได้ระบุสาเหตุหรือความเสี่ยงเฉพาะบุคคล และไม่ทดแทนการประเมินหรือคำแนะนำจากแพทย์